Dyfodol Pecynnu

Tydi plastig yn ffantastig? Mae wedi newid y ffordd yr ydym yn byw ein bywydau yn llwyr.

Yn benodol, mae pecynnau plastig wedi ein galluogi i hwyhau oes bwyd, trwy ddiogelu ein hoff fwydydd rhag ei ddifetha gan ficrobiaid, ocsideiddiad a’i lygru, gan arwain at oes hwy ar y silffoedd a lleihad yn y bwyd sy’n cael ei wastraffu. Mae pecynnau plastig wedi hwyluso globaleiddio’r cyflenwad bwyd a sicrhau bod ein bwydydd yn cyrraedd yr archfarchnad agosaf mewn cyflwr perffaith.

Mae pecynnau plastig yn hanfodol i gadw ein bwyd yn ffres. © littleny / Adobe Stock

Mae rhai o’r ystadegau yn ymwneud â hyn yn ddychrynllyd. Collir 95% o werth pecynnau plastig i’r economi ar ôl eu defnyddio unwaith. Dim ond 14% o’r deunydd pacio sy’n cael ei gasglu i’w ailgylchu ac o ganlyniad i’r colledion yn gysylltiedig â sortio ac ail-brosesu, dim ond 5% o’r deunydd hwn sy’n cael ei gadw i’w ddefnyddio wedyn, gyda’r plastigau yma fel arfer yn troi yn gynnyrch o lai o werth.

Mae rhai o’r ystadegau yn ymwneud â hyn yn ddychrynllyd. Collir 95% o werth pecynnau plastig i’r economi ar ôl eu defnyddio unwaith. Dim ond 14% o’r deunydd pacio sy’n cael ei gasglu i’w ailgylchu ac o ganlyniad i’r colledion yn gysylltiedig â sortio ac ail-brosesu, dim ond 5% o’r deunydd hwn sy’n cael ei gadw i’w ddefnyddio wedyn, gyda’r plastigau yma fel arfer yn troi yn gynnyrch o lai o werth.

Pecynnau Plastig wedi eu dylunio i’w taflu. © Joaquin Corbalan

 Y broblem fawr gyda phecynnau plastig yw eu bod wedi eu gwneud i bara am byth ond wedi eu dylunio i gael eu taflu. Mae pecynnau bwyd yn ffrwd wastraff arbennig o heriol o ran rheoli diwedd ei oes gan ei fod yn debygol o fod yn cynnwys sawl deunydd (sy’n heriol i’w ailgylchu) ac yn aml mae wedi ei lygru â gweddillion bwyd (bydd angen ei lanhau cyn ei brosesu). Mae angen argyfyngus am newid diwylliant a datblygu plastigau gwahanol ar gyfer pecynnu. Gwelodd datblygiadau newydd wrth gynhyrchu plastig gynhyrchion yn deillio bio-gynnyrch a/neu gynnyrch pydradwy yn dod i’r golwg fel dewis yn lle eu cefndryd sydd wedi deillio o danwydd ffosil. Ar hyn o bryd mae ymchwilwyr yn edrych ar ddewisiadau gwahanol i danwydd ffosil ar gyfer plastigau trwy ddefnyddio nwyon tŷ gwydr fel methan a charbon deuocsid, yn ogystal â datblygu plastigau yn deillio o fiomas i becynnu. Nid yw adfer nwyon gwastraff o’r atmosffer neu o simneiau diwydiannol yn hyfyw yn economaidd eto ac nid yw baich porthi ar sail biomas ar dir a’r defnydd o ddŵr yn cael ei ddeall eto, yn ogystal â’i effaith ar fioamrywiaeth. Daeth polymerau fel asid polylactig (PLA), a bioblastig yn deillio o starts gwenith, i’r amlwg fel dewisiadau gwahanol gwirioneddol mewn rhai achosion. Mae cynhyrchu PLA yn creu 69% yn llai o nwyon tŷ gwydr ac yn defnyddio 65% yn llai o ynni i’w gynhyrchu na phlastigau confensiynol.

Mae’r polymer yma sy’n deillio o’r byd byw ac sy’n bydradwy wedi cael ei ddefnyddio ar gyfer cynhwysyddion diodydd oer a bwyd, ond mae’r defnydd a wneir ohono wedi cael ei gyfyngu gan nad yw’n addas i ddiodydd poeth. Anfantais arall i’r deunydd hwn yw nad yw’n addas i ddim ond compostio diwydiannol, sy’n golygu na ellir ychwanegu’r pecynnau at gompost gardd.

Mae polyhydroxyalkanoates (PHAs) yn ddosbarth newydd o bolymerau bio a phydradwy, a gynhyrchir trwy eplesu microbaidd ar borthiant ar sail carbon, sydd â’r potensial i gymryd lle plastigau confensiynol mewn amrywiaeth o sefyllfaoedd. Un o nodweddion mwyaf cyffrous PHA yw bod ganddynt set o nodweddion y gellir eu ‘tiwnio’, lle gall y cynnyrch terfynol gael ei deilwrio i’w ddefnydd ar sail y porthiant a’r broses gynhyrchu. Manteision ychwanegol y dosbarth hwn o bolymerau yw y gallent gymryd lle’r angen am blastigau aml haen ar gyfer pecynnu (sy’n anodd eu hailgylchu) ac y gellir eu rhoi yn y compost gyda gwastraff bwyd, gan gael gwared ar y costau sy’n gysylltiedig ag ailgylchu confensiynol fel golchi a gwahanu. Yn allweddol mae’r datblygiadau diweddaraf yn golygu y gall gwastraff organig gael ei ddefnyddio fel porthiant, gan leihau’r ddibyniaeth ar brif gnydau.

Ar hyn o bryd mae “Effaith Attenborough” yn golygu ein bod yn profi ymateb chwyrn yn erbyn pecynnau plastig, er nad oes llawer o gytundeb ar y gwir ateb i’r broblem. Yr hyn sy’n amlwg yw bod cyfle yn y farchnad i fio-blastig o ganlyniad i’r pwysau cynyddol gan ddefnyddwyr i wneud newid cadarnhaol i’w cynhyrchion.

Datblygodd BioArloesedd Cymru fodiwl ar Ddyfodol Pecynnu, gyda’r nod o godi ymwybyddiaeth am becynnu ac archwilio sut y gallwn symud tuag at economi gylchol lle mae plastig yn cael ei gadw cyn lleied â phosibl a’i reoli yn briodol. Nod y modiwl hwn yw asesu’r sialensiau a’r cyfleoedd o gwmpas pecynnu, a rhoi gwybodaeth i fusnesau i ddatblygu eu strategaethau pecynnu eu hunain. I ddysgu rhagor am y modiwl, cliciwch yma.

Share This